پرش به محتوا 
سوختن یا قطعشدن مکرر فیوز در ساختمانها یکی از مشکلات رایج محسوب میشود که نشاندهنده وجود خطرات بالقوه در تأسیسات الکتریکی است. فیوز بهعنوان قطعهای حفاظتی در برابر جریان بیش از حد، با قطع مدار از بروز حوادث جدیتر مانند آتشسوزی جلوگیری میکند؛ اما اگر فیوز شما بهصورت مکرر قطع میشود، به دنبال علت پریدن فیوز ساختمان و رفع آن باشید تا از خسارات مالی و جانی احتمالی پیشگیری کنید.
در این مقاله جامع، به بررسی دقیق دلایل اصلی سوختن فیوزها، روشهای تشخیص این مشکل و راهکارهای کاربردی برای رفع دائمی آن میپردازیم.
سه علت اصلی سوختن مکرر فیوز ساختمان
برای درک بهتر علت پریدن فیوز ساختمان و یافتن راهحل مناسب، ابتدا باید با سه دلیل اصلی و رایج این مشکل آشنا شویم. هر یک از این دلایل نشاندهنده مشکلات خاصی در سیستم برق هستند که به رسیدگی فوری نیاز دارند.
اضافه بار (Overload): اصلی ترین دلیل پریدن فیوز
اضافهبار یا Overload رایجترین و شایعترین علت پریدن فیوز ساختمان است. این امر زمانی رخ میدهد که تعداد زیادی از لوازم برقی بهصورت همزمان در یک مدار کار کنند و مجموع جریان مصرفی آنها از ظرفیت مجاز سیمکشی و فیوز فراتر رود. در این شرایط، سیمها شروع به گرمشدن بیش از حد میکنند و فیوز مدار را برای جلوگیری از آسیب به تجهیزات و خطر آتشسوزی قطع میکند.
اتصال کوتاه (Short Circuit): خطرناک ترین علت سوختن فیوز
اتصال کوتاه یا Short Circuit زمانی رخ میدهد که سیم فاز بهطور مستقیم در تماس با سیم نول یا زمینی قرار گیرد و مسیر کممقاومتی برای عبور جریان ایجاد شود. در این حالت، جریان بسیار زیادی بهصورت لحظهای در مدار جریان پیدا میکند که بهمراتب بالاتر از ظرفیت است و فیوز فورا میپرد. اتصال کوتاه معمولا ناشی از آسیبدیدگی عایق سیمها، نصب نادرست تجهیزات یا اتصالات شل و ناایمن است.
اتصالی زمین (Ground Fault): نشتی جریان به بدنه فلزی
اتصالی زمین یا Ground Fault شبیه به اتصال کوتاه است؛ ولی در این حالت، سیم فاز بهطور مستقیم در تماس با سیم زمینی یا بخشهایی از تجهیزات که روی زمین قرار داده شدهاند، قرار میگیرد. این اتصال مسیری مستقیم برای عبور جریان به زمین ایجاد میکند که منجر به افزایش شدید جریان و در نتیجه، پریدن فیوز میشود. این مشکل بیشتر در محیطهای مرطوب مانند حمام، آشپزخانه و فضای باز رخ میدهد.
چگونه علت سوختن فیوز را در خانه تشخیص دهیم؟
برای پیداکردن راه حل قطع شدن فیوز برق، تشخیص علت آن بسیار حیاتی است. در این بخش، با روشهای عملی برای شناسایی علت این مشکل آشنا میشوید.
بررسی وضعیت ظاهری و نوع پریدگی فیوز
اولین قدم در تشخیص علت این مشکل، بررسی دقیق فیوز سوخته است. با مشاهده فیوز، میتوانید اطلاعات مهم زیر را درباره نوع خرابی به دست آورید:
- اگر فیوز بهآرامی و بعد از مدتی گرمشدن پریده باشد، به احتمال زیاد، با اضافهبار مواجه هستید
- اگر فیوز بلافاصله بعد از وصلشدن یا روشنکردن دستگاهی خاص پریده است، احتمال اتصال کوتاه وجود دارد
- سیاهشدن یا ذوبشدن شدید فیوز نشاندهنده جریان بسیار بالا و به احتمال زیاد، اتصال کوتاه است
- اگر فیوز فقط در شرایط خاصی مانند هوای مرطوب یا استفاده از آب میپرد، احتمال اتصالی زمین زیاد است
عیب یابی لوازم برقی پرمصرف (تست آمپرگیری)
یکی از روشهای دقیق برای تشخیص تفاوت اضافه بار و اتصال کوتاه، انجام تست آمپرگیری است. با استفاده از کلمپ آمپرمتر میتوانید جریان واقعی عبوری از هر مدار را اندازهگیری کنید. این مراحل را انجام دهید:
- تمام دستگاهها را خاموش کنید و فیوز را وصل کنید
- دستگاهها را بهتدریج روشن کنید
- جریان هر دستگاه را با کلمپ آمپرمتر اندازهگیری کنید
- جریان کل مدار را با ظرفیت فیوز مقایسه کنید
اگر مجموع جریان دستگاهها نزدیک به ظرفیت فیوز باشد، مشکل شما اضافهبار است؛ اما اگر جریان بدون روشنبودن دستگاهها وجود داشته باشد، احتمال نشتی یا اتصال کوتاه وجود دارد.
بررسی اتصالات شل و قدیمی در پریزها و کلیدها
اتصالات ضعیف و شل یکی از دلایل پنهان علت داغ شدن فیوز مینیاتوری و در نهایت پریدن آن است. این اتصالات باعث افزایش مقاومت در نقطه اتصال، تولید گرما و احتمال جرقه میشوند. برای بررسی اتصالات، اقدامات زیر را انجام دهید:
- پریزها و کلیدها را باز و اتصالات را بررسی کنید
- به دنبال رنگپریدگی، سیاهشدن یا سوختگی در اطراف اتصالات باشید
- پیچهای شل را محکم کنید
- در صورت مشاهده علائم سوختگی، قطعات آسیبدیده را تعویض کنید
راهکارهای عملی و دائمی برای رفع مشکل سوختن فیوز
پس از تشخیص علت پریدن فیوز ساختمان، نوبت به بررسی راهکارهای اساسی و دائمی میرسد.
توزیع مجدد بار الکتریکی و ایجاد مدارهای جدید
اگر علت پریدن مکرر فیوز خانه شما اضافهبار است، بهترین راهحل ایجاد تعادل در توزیع بار بین مدارهای مختلف است:
- لوازم پرمصرف مانند کولرگازی، پکیج، ماشین ظرفشویی و ماشین لباسشویی باید حتما مدار اختصاصی داشته باشند
- از اتصال چند دستگاه پرمصرف به یک مدار خودداری کنید
- از سهراهیهای زیاد استفاده نکنید؛ زیرا این کار شما را به سمت اضافهبار سوق میدهد
- در صورت نیاز، نقشه سیم کشی و جعبه فیوز خود را بازطراحی و مدارهای جدیدی را اضافه کنید
جایگزینی فیوزهای قدیمی با فیوزهای مینیاتوری استاندارد
فیوزهای قدیمی دارای محدودیتهای زیادی هستند و تنظیم دقیق آمپر آنها امکانپذیر نیست؛ بنابراین، آنها را با فیوزهای مینیاتوری جایگزین کنید. فیوز مناسب برای ساختمان مشخصات زیر را دارد:
- انتخاب آمپر صحیح بر اساس محاسبات دقیق بار
- قابلیت قطع سریع در برابر اتصال کوتاه
- استاندارد و دارای گواهینامههای معتبر
اگر سؤال «فیوز محافظ جان چیست؟» ذهن شما را به خود مشغول کرده است، باید بگوییم که این نوع فیوزها علاوه بر حفاظت در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه، قادر به تشخیص نشتی جریان و حفاظت در برابر شوک الکتریکی هستند.
تعویض سیم کشی فرسوده و استفاده از سطح مقطع مناسب
یکی از مهمترین اقدامات برای حل این مشکل، ارتقای سیمکشی ساختمان است:
- اگر عایق سیمهای قدیمی فرسوده شده است، آنها تعویض کنید
- از سطح مقطع مناسب برای هر مدار استفاده کنید
- برای مدارهای پرمصرف از سطح مقطع ۶ میلیمتری استفاده کنید
- از کابلهای باکیفیت و استاندارد شرکتهای برتر مانند شرکت کابل یاقوت که یکی از برترین تولیدکنندگان انواع سیم و کابلهای نسوز سیلیکونی در سطح ملی و بینالمللی شناخته میشود، استفاده کنید
نصب فیوز با آمپر صحیح (عدم استفاده از فیوز با آمپر بالاتر)
یکی از اشتباهات رایج و بسیار خطرناک، استفاده از فیوز با آمپر بالاتر برای جلوگیری از پریدن مکرر آن است. این کار مشکل را حل نمیکند و منجر به خطرات جدی زیر میشود:
- فیوز دیگر نقش حفاظتی خود را ایفا نمیکند
- سیمها ممکن است بیش از حد گرم شوند
- احتمال آتشسوزی بهشدت افزایش مییابد
- تجهیزات برقی آسیب میبینند
برای انتخاب آمپر صحیح فیوز، اقدامات زیر را انجام دهید:
- مجموع توان دستگاههای متصل به مدار را محاسبه کنید
- با تقسیم بر ولتاژ، جریان لازم را به دست آورید
- فیوزی با آمپر ۲۵ درصد بالاتر از این مقدار انتخاب کنید
- ظرفیت سیمها را نیز در نظر بگیرید
جمعبندی
علت پریدن فیوز ساختمان میتواند اضافهبار، اتصال کوتاه و اتصالی زمین باشد. با تشخیص صحیح علت از طریق بررسی ظاهری، آمپرگیری و بازرسی اتصالات، میتوانید راهحل مناسب را پیدا کنید. راهکارهای دائمی شامل توزیع صحیح بار، استفاده از فیوزهای استاندارد با آمپر مناسب و تعویض سیمکشی قدیمی با کابلهای باکیفیت و نسوز شرکتهای معتبری مانند کابل یاقوت هستند.
در نهایت، مراجعه به برقکاری حرفهای و متخصص برای بازرسی دقیق و انجام تعمیرات اساسی توصیه میشود تا از ایمنی کامل سیستم برقی خانه یا ساختمان خود اطمینان حاصل کنید.
سؤالات متداول
